UTENDAJI WA MAPATO YA MWAKA FY 2020/2021

TAARIFA KWA VYOMBO VYA HABARI 04/07/2021

Licha ya changamoto ya mazingira ya kiuchumi ya uendeshaji yanayoletwa na janga la COVID-19, Mamlaka ya Ushuru ya Kenya (KRA) imekaidi vikwazo vyote vya kuvuka lengo lake la mapato baada ya miaka minane (8), tangu Mwaka wa Fedha wa 2013/14. Hii ni baada ya ukusanyaji wa mapato katika Mwaka wa Fedha wa 2020/21 (Julai 2020 - Juni 2021) kufikia rekodi mpya ya Kshs. Trilioni 1.669 ikilinganishwa na Kshs. Trilioni 1.607 zilizokusanywa katika Mwaka wa Fedha wa 2019/20.  

 

Katika lengo la mapato ya Mwaka wa Fedha wa 2020/2021 kama inavyoonyeshwa katika Taarifa ya Sera ya Bajeti ya 2021 ilikuwa Kshs. Trilioni 1.652 ambayo KRA iliipita kwa ziada Kshs. Bilioni 16.808. Hii inawakilisha kiwango cha utendaji wa 101% na ukuaji wa mapato 3.9% ikilinganishwa na Mwaka wa Fedha uliopita. Utendaji huu unawiana na viashiria vya uchumi vilivyopo, hasa makadirio ya ukuaji wa Pato la Taifa wa 0.6% mwaka 2020.

 

Katika mwaka wa kifedha, KRA pia ilirekodi hatua muhimu baada ya ukusanyaji wa mapato zaidi ya mara mbili katika miaka 10 iliyopita kutoka. Kshs. bilioni 707 katika Mwaka wa Fedha 2011/12 hadi Kshs. Trilioni 1.669 katika Mwaka wa Fedha wa 2020/21 ikiwakilisha ukuaji wa 136% katika miaka kumi iliyopita.

 

Katika kipindi kinachoangaziwa, mapato ya hazina yaliongezeka kwa 2.3% na mkusanyiko wa Kshs. Trilioni 1.544 ikilinganishwa na Kshs. Trilioni 1.510 iliyokusanywa katika Mwaka wa Fedha wa 2019/20 na inawakilisha kiwango cha utendaji cha 100.9% dhidi ya lengo la Kshs. Trilioni 1.530. Utendaji wa Kshs. Trilioni 1,544 ni kabla ya uhasibu Kshs. Bilioni 18.5 kwamba Hazina imejitolea kulipa kwa niaba ya walipakodi kwa sababu mbalimbali ikiwa ni pamoja na matatizo ya kiuchumi.

 

Utendaji wa Forodha na Ushuru wa Ndani

 

The Idara ya Ushuru wa Ndani (DTD) zilizokusanywa Kshs. Trilioni 1.039 katika mwaka wa fedha unaotafsiriwa kuwa kiwango cha ufaulu cha 99.8% wakati Udhibiti wa Forodha na Mipaka (C&BC) zilizokusanywa Kshs. Bilioni 624.77 kuvuka lengo lake la Kshs. Bilioni 606 inayowakilisha kiwango cha utendaji wa 103.0% na kurekodi ziada ya Kshs. Bilioni 18.248.

 

Ushuru wa mafuta ya petroli ulifikia Kshs. Bilioni 226.680 kuchapisha ukuaji wa 34.5% na ziada ya Kshs. Bilioni 12.252 dhidi ya lengo, wakati mapato yasiyo ya Mafuta yalirekodi ukuaji wa 16.4% na makusanyo yanayofikia Kshs. Bilioni 398.089 ambayo ilikuwa juu ya lengo na Kshs. Bilioni 5.996.

 

Utendaji wa Wakuu wa Ushuru Muhimu

 

Kodi ya Shirika: Mkuu wa ushuru alirekodi ukuaji wa 3.7% katika Mwaka wa Fedha 2020/21. Utendaji huu ulichangiwa na ongezeko la utumaji fedha kutoka sekta za Nishati, Kilimo na Ujenzi ambazo zilikua kwa 222.7%, 33.1% na 31.9% kwa mtiririko huo. Hii ni licha ya kupunguzwa kwa kiwango cha ushuru kutoka 30% kwa 25% katika nusu ya kwanza ya mwaka wa fedha.

 

PAYE: Mkuu wa ushuru alikataa 9.3% katika Mwaka wa Fedha wa 2020/21, kushuka kutoka kwa ukuaji wa wastani wa 2.0% iliyorekodiwa wakati huo huo mwaka jana. Kupungua huko kulichangiwa na kupunguzwa kwa ajira kutokana na hatua zilizochukuliwa na makampuni hasa ya kibinafsi kupunguza gharama za uendeshaji kutokana na janga la Covid-19. Mkuu wa ushuru pia aliathiriwa na kupunguzwa kwa kiwango cha juu cha PAYE kutoka 30% kwa 25% katika nusu ya kwanza ya mwaka na a 100% msamaha wa kodi kwa watu wanaopata chini Ksh. 24, 000 kwa mwezi.

 

Kodi ya Zuio:  Mkuu wa ushuru alirekodi ukuaji wa 3.8% katika Mwaka wa Fedha wa 2020/21, ambayo ni tone kutoka ukuaji wa wastani wa 18.2% iliyorekodiwa mwaka jana. Utendaji huo uliathiriwa vibaya na ukuaji wa uchumi ulioshuka kutokana na athari za janga la Covid-19.

 

Ushuru wa Ndani: mkuu wa ushuru alirekodi ukuaji wa 12.0% katika Mwaka wa Fedha wa 2020/21, ikilinganishwa na kupungua kwa 6.4% iliyorekodiwa katika mwaka wa fedha uliopita. Mabadiliko ya utendakazi yanahusishwa na kufungua tena uchumi polepole na kuongeza muda wa kufanya kazi kwa baa na mikahawa.

 

VAT ya Ndani: VAT ya ndani ilirekodi kupungua kwa 7.9%. Utendaji wa mkuu wa ushuru uliathiriwa kimsingi na janga la COVID-19, ambalo lilisababisha mauzo ya biashara kupungua. Kupungua huko pia kuliathiriwa na kupunguzwa kwa kiwango cha VAT kutoka 16% hadi 14%.

Vichochezi muhimu vya mapato

Katika kipindi kinachoangaziwa, KRA ilitekeleza Miradi kadhaa ya Kuimarisha Mapato ambayo iliwezesha Mamlaka kuimarisha ukusanyaji wa mapato. Hili kwa kiasi kikubwa lilichangiwa na kuimarishwa kwa juhudi za uzingatiaji na utekelezaji wa hatua mpya za kodi, zilizolenga kuhakikisha kwamba walipa kodi wasiotii sheria wanalipa kodi zinazostahili.

Utendaji mzuri pia unachangiwa na Upanuzi wa Msingi wa Ushuru (TBE) ambao ulikuwa muhimu kufikishwa katika 7.th Mpango wa Biashara. Kupitia mpango huu, KRA iliajiri walipa kodi zaidi kupitia ushuru mpya uliotekelezwa ikiwa ni pamoja na Ushuru wa Huduma za Kidijitali, Ushuru wa Kima cha Chini, na Ufichuzi wa Ushuru wa Hiari miongoni mwa zingine. Zaidi ya 7th Kipindi cha Mpango wa Biashara walipa kodi hai waliongezeka kutoka 3.94 milioni kwa Milioni ya 6.1.

 

Kuanzishwa kwa Utatuzi Mbadala wa Mizozo (ADR) pia kulishuhudia walipa kodi wakijitokeza kutafuta suluhu la kirafiki katika mizozo na KRA. Lengo kuu likiwa ni kuhakikisha, utatuzi wa haraka, lengo na ufanisi wa migogoro ya kodi, ADR iliwezesha KRA kufungua Kshs. Bilioni 31.435 katika kodi kati ya kesi 552 zilizotatuliwa katika Mwaka wa Fedha wa 2020/2021.  

 

Kuimarika kwa malimbikizo ya ushuru kulifanya KRA kuhamasishwa Kshs. Bilioni 93.7 katika Mwaka wa Fedha wa 2020/2021 ikilinganishwa na Kshs. Bilioni 84.7 zilizokusanywa katika Mwaka wa Fedha wa 2019/2020.

Uwekezaji wa teknolojia uliofanywa na Mamlaka kwa miaka mingi ulikuwa muhimu wakati wa kilele cha janga la covid-19. Majukwaa ya teknolojia yaliendesha uhamasishaji wa mapato kupitia mifumo ya usimamizi wa uzingatiaji unaoongozwa na data. Uendeshaji otomatiki wa michakato ya KRA, haswa wakati wa janga la Covid-19, uliwezesha Mamlaka kuboresha huduma za walipa kodi na hatimaye kukusanya mapato zaidi. Kwa mfano, KRA ilitekeleza matumizi ya Mfumo wa Huduma ya Simu (M-service) kwa michakato mahususi ya usimamizi wa ushuru: usajili; uwasilishaji wa ushuru na malipo ya majukumu kadhaa ya ushuru; na huduma za uchunguzi. Katika kipindi hiki, bidhaa zote zilizotangazwa chini ya Mfumo wa Eneo Moja la Forodha zilifuatiliwa kwa kutumia Mfumo wa Kikanda wa Kufuatilia Mizigo ya Kielektroniki (RECTS) na maswali na maombi yote yanayohusiana na Forodha yalishughulikiwa pia mtandaoni.

KRA pia iliimarisha utamaduni wa usimamizi wa utendakazi ambao uliimarisha uwajibikaji na tija ya wafanyikazi, na hivyo kuchochea utendakazi mzuri wa mwaka wa kifedha. Aidha, KRA pia imezidisha vita vyake dhidi ya ukwepaji ushuru ili kuhakikisha hakuna mapato yanayopotea.

Katika Mwaka wa Fedha wa 2020/2021, KRA ilipitisha ushirikiano wa washikadau kama nguzo kuu katika michakato yake ya kibiashara kwa lengo la kujenga ushirikiano thabiti kama misingi ya uaminifu, ambayo ni muhimu kwa kufuata kodi kwa hiari. Hii ilifanya KRA iweze kufikiwa zaidi na kuwa tayari kufanya mazungumzo kuhusu masuala yanayohusu washikadau. Mbinu hii ilikuwa na tija, si tu katika kuimarisha uhusiano mzuri na walipa kodi, lakini pia katika kutoa mawazo mapya na ubunifu muhimu katika kuboresha mazingira ya kodi na ukusanyaji wa mapato. Mamlaka pia ilishirikiana na mashirika mengine ikiwa ni pamoja na kuwa sehemu ya timu ya wakala mbalimbali, ambayo inasaidia katika kuziba mianya ya upotevu wa mapato.

Hitimisho

Mpango wa Nane wa Ushirika wa Mamlaka unalenga kukusanya Kshs. trilioni 6.831 ifikapo mwisho wa Mwaka wa Fedha 2023/2024. Kwa kuungwa mkono na walipa kodi, makadirio ya kuimarika kwa uchumi wa 6.6% mwaka wa 2021, mifumo ya sera ya ushuru inayoendelea, na utaratibu thabiti wa kufuata ushuru, KRA ina imani kwamba itafikia lengo hili na kuwezesha nchi kudumisha uchumi wake.

Kwa niaba ya Bodi ya Wakurugenzi na Wafanyakazi wa KRA, ninawapongeza walipa kodi wote wanaotii sheria kwa kutimiza wajibu wao wa ushuru. Licha ya changamoto zinazoletwa na janga la COVID-19, bado ulilipa kodi zako kwa hiari na kuunga mkono nchi kufikia hatua hii kuu.

Mchango wenu endelevu katika uendelevu wa kiuchumi wa Kenya utasaidia pakubwa katika kuhakikisha uhuru wa taifa hili kuu.

KRA imedhamiria kuboresha hali ya ulipaji kodi kwa wateja wake wote. Mamlaka inasisitiza dhamira yake ya uadilifu na weledi katika kuwahudumia walipa kodi. KRA ina matumaini kwamba tutafanya vyema katika mwaka mpya wa kifedha.

Tulipe Ushuru, Tujitegemee!

 

Githii Mburu, CBS

KAMISHNA MKUU

Je, ulipata maudhui haya kuwa muhimu?

wastani Rating

4.3
Kulingana na ukadiriaji 9